در دنیای مدرن ورزش، برتری تنها در قدرت بدنی نهفته نیست؛ بلکه مدیریت دقیق عملکرد مغز، مرز میان پیروزی و شکست را تعیین میکند. متخصصان روانشناسی سلامت با بهرهگیری از فناوریهای نوین «نوروتراپی» و «تحلیل نقشههای مغزی»، رویکردی انقلابی در شناسایی اختلالات عملکردی و بهینهسازی توان ذهنی ورزشکاران معرفی کردهاند که از دارو درمانی فراتر رفته و مستقیماً بر سیستم عصبی تمرکز دارد.
نسیم طاهری کاندیدای دکتری روانشناسی سلامت و کارشناس سنجش و ارزیابی عملکرد ذهنی آکادمی ملی المپیک، در گفتگویی تخصصی با روابط عمومی آکادمی ملی المپیک به بررسی پیوند میان سلامت روان و عملکرد ورزشی پرداخت. وی تأکید کرد که از آنجایی که جسم بر پایه روان استوار است، بررسی وضعیت مغزی ورزشکاران برای دستیابی به نتایج مطلوب، امری حیاتی است، ما در مرکزروان شناسی آکادمی ملی المپیک در واقع می سنجیم که درون مغز ورزشکار ما چه خبر است.
وی ادامه داد: امواجی در مغز هست که برای کار کردن صحیح مغز باید این امواج منظم کار کند و درصورتیکه از نظم خارج شود و از رنج اصلی ،بالاتر یا پایین تر کار کند اختلالی در امواج رخ می دهد که روی عملکرد فرد تاثیر مستقیم خواهد گذاشت؛ همین امواج باعث می شوند هورمون های مغزی ترشحشان کم یا زیاد شود؛ همین هورمون هایی که باعث می شوند بدن فرد حالت شاداب و سرحال و یا خمودگی و افسردگی داشته باشد.
وی تاکید کرد: پس نقش امواج مغز بسیار مهم است و بطور مستقیم روی عملکرد، رفتار و روابط ما تاثیر می گذارد. حال این اختلال در امواج مغز اگر برای ورزشکاری رخ دهد ممکن است باعث افت عملکرد وی شود و اینجاست که گاهی به لحاظ جسمی ورزشکاری بسیار آماده است اما نتیجه مطلوب را کسب نمی کند و با افت عملکرد روبرو است. پس باید بدنبال مشکل یا اختلال روی این امواج باشیم.
کارشناس سنجش و ارزیابی عملکرد ذهنی آکادمی ملی المپیک گفت: در این مرکز ما برای سنجش عملکرد ذهنی ورزشکاران ابتدا از طریق پرسشنامههای تخصصی، که توسط خود ورزشکار پر می شود اطلاعاتی نظیر تاریخچه ای از وضعیت سلامت جسمی و عملکرد ذهنی ، مانند ضربههای به سر، کیفیت و میزان خواب، میزان خستگی، شدت تمرینات هفته اخیر ،وضعیت اضطراب و استرس و کلا شرح حالی از خود ارائه می دهد. در این بخش، ورزشکار تصویر ذهنی از وضعیت خود را ترسیم میکند.
وی ادامه داد: در مرحله دوم، با دستگاه نقشه مغزی (QEEG) که درواقع همان دستگاه نوار مغزی (EEG) است که با نرم افزار "نوروگاید" نوار مغزی را تحلیل می کنند و بصورت شکل های رنگی در می آورد، امواج مغزی ورزشکاران را ارزیابی می کنیم به این ترتیب که با استفاده از کلاه مخصوص و الکترودهای رسانا (با کمک ژل مخصوص)، فعالیت الکتریکی مغز ثبت میشود. این ثبت در دو حالت «چشم باز» و «چشم بسته» انجام میگیرد تا تفاوتهای الگوی امواجی مشخص شود. در این مرحله، دقت بسیار بالا است؛ زیرا هرگونه حرکت غیرارادی مانند پلک زدن، تکان دادن چشم یا حتی بیقراری در نشستن، میتواند باعث ایجاد «آرتیفکت» یا امواج مزاحم شود. از این رو، مدیریت کیفیت ثبت برای رسیدن به دادههای خالص، حیاتیترین بخش کار است.
وی افزود: برای رسیدن به تشخیص درست، دو ابزار با یکدیگر مقایسه میشود یعنی شرح حال بالینی که صحبت با فرد و دریافت اطلاعات درباره مشکلاتش و نقشه مغزی که بررسی فیزیکی و علمی امواج مغزی است؛ ترکیب این دو روش به درمانگر اجازه میدهد تا دقیقاً نقطه ایجاد مشکل را در نواحی مغزی شناسایی و درمان را هدفمند کند.
طاهری ادامه داد: در نهایت ترکیب این دو روش به درمانگر اجازه میدهد تا متوجه شود مشکل در کدام بخش مغزی است و از چه تکنیکی برای رفع آن بهتر است استفاده کند .
بنابراین در مرکز روان شناسی آکادمی ابتدا ناهماهنگی، انسجام، سرعت و... امواج را با دستگاه نقشه مغزی (QEEG) تشخیصش می دهیم و بعد با تعدیل امواج سعی می کنیم مشکل را برطرف کنیم.
وی افزود: در صورتیکه نقشه مغزی ورزشکاری دارای مشکل حادی بود برای درمان سه روش وجود دارد: نوع اول روان درمانی که توسط روان شناسان صورت می گیرد؛ نوع دوم درمان با دستگاه های آموزشی نوروتراپی است که جایگزینی هوشمند برای ورزشکاران است و نوع سوم درمان، دارودرمانی است که باید توسط پزشکان متخصص مغز و اعصاب و یا روانپزشکان انجام شود و معمولا این روش درمان برای ورزشکاران کمتر استفاده می شود و دو نوع درمان اول بخصوص روان درمانی استفاده متداول تری دارد.
وی تاکید کرد: یکی از چالشهای بزرگ در ورزش حرفهای، استفاده از داروهای روانپزشکی است؛ چرا که این داروها اغلب عوارض جانبی (Side Effects) دارند و میتوانند عملکرد فیزیکی ورزشکار را مختل کنند.
در اینجا، دستگاههای نوروتراپی مانند «نوروفیدبک کلاسیک»، «بایوفیدبک» ، « LORETA» و «tDCS» وارد عمل میشوند؛ این تکنولوژیها به جای دارو، از طریق تحریک یا بازخورد امواج مغزی، به بازسازی و تنظیم فعالیتهای عصبی کمک میکنند. در واقع، روانشناسان با استفاده از این ابزارها، به ورزشکار کمک میکنند تا «فایلهای باز ذهنی» خود (ماندگاری استرسها، مشکلات خانوادگی یا فشار مسابقه) را ببندد و با ذهنی آرام و متمرکز، وارد میدان رقابت شود.
وی ادامه داد: در روش روان درمانی، درمانگر (روانشناس) با آموزش یک سری تکنیک ها به ورزشکار کمک می کند تا نه تنها از مرحله عبور کند بلکه از سطحی که در ورزش خود قرار دارد ارتقا پیدا کند و در واقع به ارتقاء عملکردی که در روان شناسی ورزشی بدنبال آن هستیم برسد.